Laiklik.

Tanım

Laiklik, dini kurumların devlet yönetiminden ayrılmasını ifade ediyordu. Fransızca laïcité kavramından türetilmiştir. Hukuk ve politika dini doktrine değil, akıl ve bilime dayanmalıydı. İlke, dini bireysel vicdan meselesi yaparak kamusal alandan çıkarmayı ve devlet işlerinin laik temellere oturtulmasını amaçlıyordu.

Tarihsel Bağlam

Osmanlı sultanı aynı zamanda halife unvanını taşıyordu. Şeriat hukuku aile, miras ve kişisel statü konularını düzenliyordu. Ulema sınıfı önemli siyasi nüfuza sahipti. Dini eğitim temel eğitim biçimiydi.

Halifelik, yüzyıllardır İslam dünyasında siyasi ve dini otoriteyi birleştiren kurumdur. Bu yapı, modernleşme çabalarını sürekli engelliyordu. Dini otorite siyasi otoriteyle iç içe geçmişti ve herhangi bir siyasi reform kaçınılmaz olarak dini muhalefeti de beraberinde getiriyordu.

Temel Reformlar

Halifelik Mart 1924’te kaldırıldı ve devlet ile Osmanlı hanedanı arasındaki son kurumsal bağ koparıldı. Dini mahkemeler laik mahkemelerle değiştirildi. Şeriye ve Evkaf Vekâleti lağvedildi. Diyanet İşleri Başkanlığı kuruldu.

İsviçre Medeni Kanunu 1926’da İslam aile hukukunun yerini aldı. İslam’ı devlet dini olarak belirleyen anayasa maddesi 1928’de kaldırıldı. Tarikatlar ve tekkeler 1925’te kapatıldı. Bu reformlar, dini devlet yapısından sistematik olarak ayırdı ve kamusal yaşamı laik temellere oturttu.

Günümüdeki Önemi

Laiklik, Altı Ok’un en tartışmalı ilkesidir. 1990’lardan itibaren siyasal İslam’ın yükseliyle birlikte bu ilke sürekli gündemde kalmıştır. AKP’nin 2002’den beri süren seçim hakimiyeti, devlet-din ilişkilerini yeniden şekillendirmiştir.

Dini ifade özgürlüğü ile devlet tarafsızlığı arasındaki gerilim günümüzde de devam etmektedir. Diyanet’in genişleyen rolü ve bütçesi tartışma konusudur. Liberal laiklik mi yoksa Kemalist çerçeve mi sorusu, Türk siyasi yaşamının merkezi meselelerinden biri olmaya devam etmektedir.